Dlaczego Karol Nawrocki nie był w wojsku? Wyjaśniamy, co działo się w WKU 21 lat temu

Od miesięcy toczy się gorąca debata dotycząca służby wojskowej Karola Nawrockiego, szczególnie w kontekście wzrastającego napięcia przy wschodniej granicy Polski. Choć prezes IPN nigdy nie założył munduru w ramach obowiązkowego poboru, kategorycznie podkreśla swoje umiejętności posługiwania się bronią palną. Zaglądamy w zawiłości przepisów z początku XXI wieku, które legalnie pozwoliły tysiącom młodych mężczyzn z jego rocznika ominąć „kamasze” i pełnić służbę wojskową.

• Kiedy Polska zrezygnowała z obowiązkowego poboru do armii?
• Na jakiej podstawie studenci unikali służby w tamtym okresie?
• Jak w łatwy sposób sprawdzić swój aktualny status wojskowy?

Powody, dla których Karol Nawrocki nie odbywał służby wojskowej

Karol Nawrocki, urodzony w 1983 roku, według obowiązujących wtedy przepisów miał stawić się przed Wojskową Komisją Lekarską (WKL) już w wieku 19 lat. W początkowej dekadzie XXI wieku polskie Siły Zbrojne nadal opierały się na powszechnej, obowiązkowej zasadniczej służbie wojskowej, która trwała około roku, znacząco zabierając czas młodym mężczyznom, zwłaszcza pochodzącym z mniejszych miejscowości. Często była to dla nich twarda szkoła życia i czasowa przerwa w edukacji czy pracy.

Jednak wielka grupa poborowych poszukiwała wtedy legalnych sposobów na odroczenie służby. Kluczowym momentem dla Karola Nawrockiego był rok 2003 – rozpoczęcie pięcioletnich studiów magisterskich na kierunku historia na Uniwersytecie Gdańskim. Zgodnie z ustawą o powszechnym obowiązku obrony, podjęcie nauki na studiach stacjonarnych natychmiast dawało prawo do zawieszenia poboru. Był to masowy fenomen: dziesiątki tysięcy młodych Polaków decydowało się na kontynuację edukacji nie tylko z pasji do nauki, lecz także po to, by wykorzystać indeks jako legalny paszport do uniknięcia wojska. WKU odnotowywały odroczenia służby „ze względu na pobieranie nauki” w książeczkach wojskowych.

Przeniesienia do rezerwy – kto je objął i jakie obowiązywały wyjątki?

W momencie zakończenia studiów w 2008 roku polskie prawo dotyczące służby wojskowej nieco się zmieniło. Rząd tamtego okresu zdecydował się na odważny krok, który podniósł kwestie bezpieczeństwa, ale był także społecznie akceptowalny – pełną profesjonalizację Wojska Polskiego. Oficjalnie w 2009 roku zawieszono pobór obowiązkowy.

Zmiana ta dotknęła wszystkich mężczyzn, którzy do tego czasu mieli pozytywną kategorię zdrowia (zazwyczaj kategorię A), lecz nie zostali jeszcze skierowani do służby. W efekcie tysiące osób z pokolenia lat 80., w tym także Karol Nawrocki, przeniesiono automatycznie do rezerwy, pomijając obowiązkowe szkolenia wojskowe. W świetle prawa ich sytuacja była uregulowana i zgodna z obowiązującymi normami.

Warto pamiętać, że:

• zawieszenie poboru nie oznacza jego trwałego zniesienia;
• władze państwowe mogą w każdej chwili na drodze decyzji administracyjnej przywrócić obowiązkowe szkolenia;
• kategoria zdrowia A nadal oznacza pełną zdolność do służby w przypadku mobilizacji lub wojny.

„Umiem posługiwać się bronią” – jak wartościowe są takie deklaracje bez formalnego szkolenia?

W debacie publicznej nieustannie pojawiają się zarzuty dotyczące braku formalnego przeszkolenia wojskowego Karola Nawrockiego. Prezes IPN w wywiadzie dla dziennika „Fakt” stanowczo odpowiada na te krytyki:

Umiem posługiwać się bronią, potrafię strzelać i jestem sprawny fizycznie – wskazywał, podkreślając swoje doświadczenia sportowe, takie jak boks oraz regularne wizyty na strzelnicy.

Jednak prawdziwe wojskowe rzemiosło to znacznie więcej niż umiejętność celnego strzelania na cywilnej strzelnicy. Brakuje tu nawyków taktycznych, umiejętności radzenia sobie ze stresem pola walki, współdziałania w zespole czy obsługi ciężkiego sprzętu wojskowego. Samo wysportowanie i chęć to za mało bez systematycznego szkolenia w jednostce.

Eksperci z sił zbrojnych podchodzą do tych deklaracji z rezerwą, zwracając uwagę na konieczność odbudowy profesjonalnego systemu szkoleń. Strzeleckie umiejętności cywili nie zastąpią dyscypliny, taktyki i doświadczenia wojskowego, które są nieodzowne na froncie.

Nawrocki podkreśla, że jego brak pobytu w mundurze wynikał z obowiązującego prawa, a nie z chęci wykręcenia się od służby ojczyźnie. W takiej sytuacji znajdowała się wielu przedstawicieli obecnej klasy politycznej kończących wtedy studia.

Łatwo sprawdź swoją kategorię wojskową!

Jeśli, podobnie jak Karol Nawrocki, nie pamiętasz, gdzie znajduje się Twoja książeczka wojskowa, masz dziś możliwość sprawdzenia swojej kategorii zdrowia online, bez wychodzenia z domu.

1. Pobierz na smartfon aplikację mObywatel i zaloguj się za pomocą Profilu Zaufanego.
2. Przejdź do sekcji „Usługi”.